ПАДЗЯЛІЦЦА:

Бывала, я ўзнімала архіўныя фота, бо фасад будынка змяніўся, а заказчык хацеў бачыць свой дом менавіта такім, якім ён яго памятае. Часта мяне прасілі дадаць элементы, якія выклікаюць у чалавека ўспаміны (кот, дрэва, арэлі), а ў адным з малюнкаў я нават малявала дыназаўра.

Адзін з самых мне запамінальных заказаў быў дом у Светлагорску. Складанасць была ў тым, што фатаграфій не было, толькі адрас, а папрасіць кагосьці адтуль зрабіць фота магчымасці не было. Тады ў ход пайшлі чарцяжы тыпавых дамоў, выгляд будынка зверху на гугл картах, апісанні заказчыцы, і нават фота Касі Паласаткі, дзе быў захаваны кут гэтага дома. І вось так па кавалачках разам з заказчыцай нам удалося сабраць цэльную выяву дома. Дзякуй маёй архітэктурнай адукацыі :)

Я прыступала да эскіза толькі пасля паўнавартаснага абмеркавання, таму якіх-небудзь нечаканасцяў не было. Праўда адзін раз я прыйшла не па тым адрасе і заскетчыла не той дом. Але т.я. гэта быў усяго толькі эскіз, усё хутка вырашылася.

—  Што ты сама адчувала, калі малявала чужыя «дамы»?

— Гэта незвычайнае пачуццё, калі табе прыадчыняюць нешта вельмі асабістае і давяраюць яшчэ гэта намаляваць, хоць у мяне можа быць зусім іншае ўспрыманне гэтага месца і яно можа ўплываць на тое, як я малюю яго. Я адчувала адказнасць не ўпусціць важныя моманты, старацца спрашчаць толькі нязначныя элементы. У мяне не было імкнення паўтарыць пейзаж дакладна, я адлюстроўвала ўспаміны і асацыяцыі, а, як вядома, наша памяць недасканалая, таму і ў сваіх малюнках я накладвала інтэрпрэтацыі заказчыкаў на рэальнасць, а не змалёўвала яе.

— Ці змянілася твая сувязь з Мінскам за час працы над праектам?

— З таго моманту шмат што змянілася. Апошнюю працу я стварыла ў 2022 годзе. 2023 год быў вельмі нестабільны для мяне, я была ўвесь час у раз'ездах і мне проста не было дзе паўнавартасна заняцца такімі замовамі, ды і я ўжо не нагадвала пра гэта ў інстаграме. Мне падаецца, быццам не зусім сумленна яе працягваць, не знаходзячыся ў Беларусі.

Пакуль я была ў Мінску, усе гэтыя работы выклікалі ў мяне чыстае цяпло, без якога-небудзь налёту суму. У тым жа 2023 годзе, знаходзячыся ў Парыжы, я стварыла серыю, прысвечаную Мінску, вынікам якой стала выстава ў кнігарне «Маркс». Яна была больш аб тузе і болі па месцы, якое назаўжды застаецца для мяне родным, але ўжо недаступным як раней.

Я ўсё больш заўважаю, як аддаляюся ад горада, бо каб быць сваім, там трэба ўвесь час знаходзіцца, ведаць, дзе якая кавярня адкрылася, у які колер арэлі ў двары пафарбавалі. Мне складана зараз ствараць новыя працы з Мінскам, я яго ўсё менш адчуваю, я не знаходжуся ў яго візуальным асяроддзі, і плюс да ўсяго спробы працаваць з тэмай Мінска зараз выклікаюць толькі пачуццё болю.

«Ну вось зараз і я тут»

—  Чаму ты вырашыла скончыць серыю менавіта сваім домам? Што ты адчула, калі яго намалявала?

— Я памятаю момант, калі ў цэлым узгадала пра гэтыя працы, а адбылося гэта ў сакавіку гэтага года, і я падумала «ну вось зараз і я тут». Цяпер я таксама ў эміграцыі, як і тыя людзі, якія так душэўна распавядалі мне пра свае родныя мясціны.

Хоць я ўжо і больш за год жыву ў Лондане, мяне ўсё яшчэ перыядамі не адпускае туга па Мінску, ды і наўрад ці калісьці адпусціць. Але ў адзін з такіх цяжкіх момантаў, мне прыйшла ў галаву ідэя намаляваць свой дом у тэрапеўтычных мэтах. Раптам я магу так яго адпусціць? Адразу скажу, што ніякага адпушчэння не адбылося, ды і лягчэй мне асабліва не стала, але гэты малюнак вельмі каштоўны для мяне, ён — тая часцінка дома, якую я зараз заўсёды магу ўзяць з сабой, куды б я не пераязджала.

Я адлюстравала дом і двор дзяцінства, дзе і зараз жывуць мае бацькі. У мяне асабліва не было фатаграфій, я, вядома, магла папрасіць бацькоў мне ўсё сфатаграфаваць, але ў гэтым не было патрэбы, я вельмі падрабязна памятаю кожны кут. Так што, толькі па малюначках з памяці і гугл мапах (трэба было палічыць колькасць пад'ездаў і размяшчэнне некаторых элементаў), я намалявала сваё месца.

Гэта было цяжка, я нават не чакала, што настолькі. Я шмат разоў рабіла доўгі перапынак і не магла працягнуць яго маляваць. Мой сум у працэсе толькі ўзмацняўся. Пры тым, што я магу туды паехаць (так, гэта доўга і складана, але ўсё ж), там жывуць мае бацькі і кот, але я не адчуваю, што я ўсё яшчэ належу да гэтага месца.

У мяне не было патрэбы маляваць нешта такое для сябе, пакуль я жыла ў Мінску, бо я ў любы момант магла апынуцца там. Цяпер усё інакш, я не магу працягваць гэтую сэрыю знаходзячыся ў эміграцыі, бо ўся ідэя грунтавалася на тым, што я тут, у Беларусі, а тыя, для каго я малюю – ужо не. Пакуль я была ў Менску, у мяне быў «доступ» да іх успамінаў, пасля майго пераезду працяг серыі страціў сэнс.

Калі казаць увогуле, скончыць серыю было цяжка, я адчувала, што малюнак майго дома — сімвал заканчэння рэальнасці, у якой я мастачка, якая жыве ў Мінску і стварае карціны пра Мінск і Беларусь у цэлым. Я б ніколі не імкнулася адмовіцца ад гэтай рэальнасці, бо адчуваю сябе сапраўднай у ёй, але акалічнасці павярнуліся інакш. Вядома, я магу працягваць працаваць у гэтай тэме, але хутчэй за ўсё гэта будзе крыху з іншай пазіцыі.

Ліза Хіхлушка з малюнкам свайго дома, фінальным малюнкам серыі / 2025.

—  Як пераезд у Лондан паўплываў на тваё ўспрыманне гэтай серыі?

Пераезд прынёс мне разуменне таго, што зараз я існую ў адрознай рэальнасці ад той, што была ў 2021-2022, калі серыя стваралася. Што зараз я апынулася на месцы людзей, якія заказвалі ў мяне малюнкі сваіх успамінаў. І, магчыма, мне таксама патрэбен такі малюнак? 

Пра гэта я дапусціла думку толькі амаль праз год з моманту пераезду ў Лондан. Да гэтага я спрабавала ўсвядоміць новую рэальнасць, прамацаць, прамаляваць яе ў сваіх карцінах, спрабавала знайсці нешта, што будзе мне гэтак жа адгукацца, як і які-небудзь крывы бетонны плот у Менску. Мне падабаецца эстэтыка Лондана, яго неідзельнасць, графіці, чырвоная цэгла, кантраст хмарачосаў і двухпавярховых домікаў. Я пакуль не адчуваю гэта ўсё цалкам родным, але прынамсі ўжо знаёмым.

— Ці ёсць сярод усіх малюнкаў такія, якія асабліва табе блізкія ці да гэтага часу адгукаюцца эмацыйна?

— Адзін малюнак выклікаў у мяне ўстойлівае пачуццё, што я малюю двор і дом маіх бабулі з дзядулем. Той жа тыпавы пяціпавярховік, бярозавы гай перад пад'ездамі, тыя ж тыпавыя горкі і арэлі. У такія моманты асабліва востра ўсведамляеш, наколькі тыпавая забудова фармуе ў нас падобныя асацыяцыі.

«Дом у маіх працах — гэта не проста гарадскі пейзаж»

— Ці плануеш ты выставы гэтай серыі? Недзе ўжо паказвала працы?

— Па сутнасці, у сабраным выглядзе гэтая серыя існуе толькі ў мяне ў тэчцы на кампутары. Бо асноўная мэта стварэння гэтых работ была ў тым, каб праз мае карціны людзі маглі павезці з сабой кавалачак нечага роднага. Таму, акрамя малюнка маёй хаты, у мяне няма гэтых прац на руках. 

Напрыклад, у працы дома ў Светлагорску быў складаны шлях: спачатку я яе адправіла заказчыцы ў Кіеў, а з пачаткам вайны карціна засталася там, але праз час адбылося ўз'яднанне. Карціна выконвае сваю функцыю.

— Ці хочаш працягваць тэму дома, памяці, асабістай прасторы ў новых праектах?

— Так, на дадзены момант, знаходзячыся на эміграцыі, гэта асноўныя тэмы, над якімі я разважаю. Насамрэч, з'ява «дома» мяне хвалюе яшчэ з самага пачатку маёй кар'еры мастачкі.

Перыяд вучобы ў Польшчы (2018-2021) можна ахарактарызаваць нудой і пытаннямі аб тым, дзе тое месца, якое я магу назваць домам. Вярнуўшыся ў Мінск у 2020 годзе з-за пандэміі, я стала ставіцца да сваёй мастацкай практыкі больш сур'ёзна, вывучаючы праз сваю творчасць феномен дома, яго культурныя, эмацыйныя і архітэктурныя аспекты.

Мне цікава назіраць, як архітэктура і урбаністыка фармуюць наша ўспрыманне дома, прыналежнасць і ідэнтычнасць. Дом у маіх працах — гэта не проста гарадскі пейзаж, а шматслойная выява, сфарміраваная ўспамінамі, асабістымі эмоцыямі і культурным кантэкстам.

Цяпер, жывучы ў Лондане, я шукаю візуальныя і эмацыйныя аспекты, якія могуць сфарміраваць маё пачуццё дома тут.

— Што табе хочацца, каб гледачы адчулі, калі глядзяць на тваі малюнкі з серыі?

— Кожны малюнак створаны асобна для кожнага замоўца-гледача, яны толькі для іх. Я спадзяюся, што гэтыя працы дораць ім пачуццё дома, хаця б яго крупінку, і што гэтыя работы не выклікаюць у іх вельмі ўжо цяжкіх пачуццяў, а ўспаміны дораць толькі цяпло.

ПАДЗЯЛІЦЦА:

Чытаць таксама: